Y Rhyfel Mawr a’r Cymoedd

Merthyr Tudful a Chwm Cynon

English

Rhannu’r dudalen hon

Anfodlonrwydd ar y Ffrynt Cartref

Ar ôl i’r rhyfel ddechrau, pasiwyd deddf ddadleuol gan y llywodraeth o’r enw Deddf Amddiffyn y Deyrnas, a adnabuwyd fel DORA. Roedd y ddeddf yn caniatáu i’r awdurdodau erlyn, dirwyo neu garcharu unrhyw un a ddywedai neu a wnâi unrhyw beth a fyddai’n niweidiol i’r ymgyrch. Defnyddiwyd y ddeddf yn erbyn pobl a areithiai yn erbyn y rhyfel - yn enwedig sosialwyr a heddychwyr - ac i ddirwyo neu gau papurau newydd a fyddai’n beirniadu’r rhyfel, gan godi’r cwestiwn am y math o ryddid yr oedd y Prydeinwyr yn brwydro amdano. Ond fe’i defnyddiwyd hefyd gan yr heddlu a’r llysoedd fel mesur dal popeth i reoli a dychryn unigolion. O 1916 roedd y gwasanaeth milwrol gorfodol hefyd yn codi cwestiynau am hawliau sifil, fel y gwnâi gwrthdaro diwydiannol yn ystod y rhyfel.