Y Rhyfel Mawr a’r Cymoedd

Merthyr Tudful a Chwm Cynon

English

Rhannu’r dudalen hon

Cynnwys

1. Cofio a Choffáu’r Rhyfel

Bu’r Rhyfel Byd Cyntaf yn ddigwyddiad dadleuol ers ei chychwyn yn Awst 1914. Mae haneswyr wedi dadlau achos y rhyfel ac a ellid cyfiawnhau’r lladd. Ond nid haneswyr yn unig sydd wedi dehongli’r rhyfel mewn gwahanol ffyrdd.  Parhaodd y rhyfel yn ddadleuol...

2. Ymateb Cychwynnol

Mabwysiadodd gwahanol garfannau o’r gymdeithas wahanol safbwyntiau ynglŷn â’r angen am ryfel. Roedd David Lloyd George, y ffigwr cyhoeddus Cymreig amlycaf a Changhellor y Trysorlys, yn dadlau bod y frwydr yn rhyfel i amddiffyn y ‘cenhedloedd pum troedf...

3. Dod â’r Rhyfel Adref

Ymladdwyd y Rhyfel Byd Cyntaf ar ddau ffrynt. Y cyntaf o’r rhain oedd ar faes y gad mewn llefydd fel Fflandrys, Gogledd Ffrainc, Gallipoli a’r Dwyrain Pell, a’r brwydrau ar y môr. Yr ail frwydr oedd yr un am galonnau a meddyliau gartref, a gâi ei ...

4. Anfodlonrwydd ar y Ffrynt Cartref

Ar ôl i’r rhyfel ddechrau, pasiwyd deddf ddadleuol gan y llywodraeth o’r enw Deddf Amddiffyn y Deyrnas, a adnabuwyd fel DORA. Roedd y ddeddf yn caniatáu i’r awdurdodau erlyn, dirwyo neu garcharu unrhyw un a ddywedai neu a wnâi unrhyw beth a...

5. Diwedd y Rhyfela

Daeth yr ymladd i ben gyda chadoediad a ddaeth i rym ar yr 11 Tachwedd 1918. Yr ymateb cyntaf i ddiwedd y rhyfela oedd rhyddhad bod y brwydro wedi dod i ben.  Bu dathlu cyhoeddus ym mhob tref. Sut bynnag, doedd dim ffordd rwydd i ddychwelyd i heddwch. Roedd dadfyddino&rsq...

6. Cost Rhyfel

Cyfrifwyd cost y rhyfel mewn termau ariannol a thermau costau dynol mewn meirwon a chlwyfedigion. Agorwyd mudiad Cynilo Rhyfel ym Mhrydain gyda’r bwriad o noddi’r ymgyrch o fuddsoddiadau gwirfoddol. Wrth i’r rhyfel fynd yn ei blaen daeth y mudiad yn fwy trefn...